Seni Trading Saham Bursa Malaysia

Psikologi · Analisis · Sistem · Risiko 3 Kandungan BAHAGIAN I · REALITI SEBENAR TRADING SAHAM 11 Bab 1 — Trading Bukan Jalan Pintas Menjadi Kaya 12 Bab 2 — Memahami Permainan Bursa Malaysia 24 Bab 3 — Kenapa Trader Yang Betul Analisisnya Masih Boleh Rugi 43 BAHAGIAN II · PSIKOLOGI DI SEBALIK BUY DAN SELL 54 Bab 4 — Musuh Utama Trader Ada Dalam Kepala Sendiri 55 Bab 5 — FOMO, Revenge Trading dan Keinginan Untuk Sentiasa Betul 67 Bab 6 — Psikologi Ramai: Bagaimana Market Crowd Menggerakkan Harga 80 Bab 7 — Disiplin Yang Boleh Diukur 92 BAHAGIAN III · MEMBACA BAHASA HARGA DAN VOLUME 103 Bab 8 — Apa Yang Candlestick Sebenarnya Beritahu Kita 104 Bab 9 — Support, Resistance dan Kawasan Konflik 114 Bab 10 — Trend, Trading Range dan False Breakout 125 Bab 11 — Volume: Siapa Yang Benar-Benar Menyokong Pergerakan Harga? 138 Bab 12 — Masa dan Multiple Timeframe 150 BAHAGIAN IV · MEMBINA ANALISIS TEKNIKAL YANG OBJEKTIF 159 Bab 13 — Moving Average Sebagai Penunjuk Trend 160 Bab 14 — Memahami Momentum Melalui MACD 172 Bab 15 — RSI dan Stochastic Tanpa Terperangkap Dengan Overbought/Oversold 183 Bab 16 — Force Index, OBV dan Pengesahan Volume 193 Bab 17 — Market Breadth: Adakah Seluruh Bursa Sedang Naik? 204 BAHAGIAN V · MEMBINA SISTEM TRADING YANG BOLEH DIULANG 214 Bab 18 — Daripada Idea Trading Kepada Trading Setup 215 Bab 19 — Trading Dengan Tiga Lapisan Timeframe 225 Bab 20 — Menggunakan Impulse System Sebagai Penapis Keputusan 238 Bab 21 — Trend Continuation dan Pullback Entries 249 Bab 22 — Breakout, Reversal dan Market Regime 261 Bab 23 — Screener, Backtesting dan Paper Trading 272 BAHAGIAN VI · PENGURUSAN RISIKO DAN PERLINDUNGAN MODAL 284

Seni Trading Saham Bursa Malaysia 4 Bab 24 — Position Sizing: Berapa Banyak Saham Patut Dibeli? 285 Bab 25 — Stop Loss, Gap Down dan Risiko Yang Tidak Kelihatan 297 Bab 26 — Peraturan 2%, 6% dan Had Kerugian Portfolio 310 Bab 27 — Mengurus Drawdown dan Membina Semula Akaun 322 BAHAGIAN VII · EXECUTION DAN TRADE MANAGEMENT 333 Bab 28 — Sebelum Tekan Buy: Pelan Entry, Target dan Stop 334 Bab 29 — Mengurus Position Selepas Entry 345 Bab 30 — Bila Tidak Trading Adalah Keputusan Terbaik 355 BAHAGIAN VIII · MENJADI TRADER YANG SISTEMATIK 363 Bab 31 — Membina Trading Journal Yang Benar-Benar Berguna 364 Bab 32 — Mengukur Kualiti Trading, Bukan Sekadar Profit 374 Bab 33 — Pelan 90 Hari Untuk Membina Trading Discipline 386 Lampiran A — Formula Trading dan Risk Management 397 Lampiran B — Glosari Istilah Trading Bursa 405 Lampiran C — Templat Trading Plan 412 Lampiran D — Templat Trading Journal dan Post-Trade Review 416 Lampiran E — Lembaran Kerja Position Sizing 420 Lampiran F — Senarai Semak Harian dan Mingguan 424 Lampiran G — Contoh Rulebook Sistem Trading 427 Jawapan Uji Kefahaman 432 Lampiran H — Rujukan dan Nota Sumber 452 Lampiran I — Indeks Rajah dan Penghargaan Data 467

B A H A G I A N I Realiti Sebenar Trading Saham

Seni Trading Saham Bursa Malaysia 12 Bab 1 — Trading Bukan Jalan Pintas Menjadi Kaya OBJEKTIF PEMBELAJARAN Selepas membaca bab ini, anda sepatutnya boleh: Membezakan pelaburan, spekulasi dan pengambilan risiko secara profesional. Menerangkan kenapa kelangsungan modal lebih penting daripada keuntungan besar sekali-sekala. Mengira berapa peratus keuntungan diperlukan untuk memulihkan sesuatu kerugian. Menilai sama ada jangkaan anda terhadap trading realistik dengan masa, modal dan kemahiran yang ada. Memahami apa yang buku ini cuba ajar — dan apa yang ia tidak janjikan. Hampir setiap orang yang membuka akaun CDS buat kali pertama membawa satu gambaran di kepala. Ada yang terbayang skrin penuh carta hijau, ada yang teringat tangkapan skrin keuntungan kawan dalam kumpulan WhatsApp, ada yang baru selesai menonton video "cara saya jana pendapatan dari saham sambil kerja makan gaji". Gambaran itu jarang sekali termasuk hari-hari biasa seorang trader: menunggu setup yang tidak muncul, memotong kerugian kecil berkali-kali, dan menulis catatan selepas pasaran tutup. Bab ini tidak bertujuan mematahkan semangat. Tujuannya ialah meletakkan trading di tempat yang betul — sebagai satu bentuk pengambilan risiko yang boleh dipelajari dan diurus, bukan sebagai jalan pintas. Tiga cara memegang risiko saham Apabila anda membeli saham di Bursa Malaysia, anda sebenarnya memilih satu daripada beberapa "permainan" yang berbeza, walaupun butang Buy pada aplikasi kelihatan sama.

Psikologi · Analisis · Sistem · Risiko 13 Pelabur membeli sebahagian daripada perniagaan. Pulangan jangka panjangnya datang terutamanya daripada pertumbuhan keuntungan syarikat dan dividen. Pelabur boleh bertahan melalui turun naik harga kerana fokusnya ialah nilai perniagaan dalam tempoh beberapa tahun. Spekulator membeli kerana menjangkakan harga akan naik dalam tempoh yang lebih singkat — beberapa hari, minggu atau bulan — selalunya kerana cerita, berita, momentum atau pergerakan crowd. Spekulasi bukan semestinya salah. Masalahnya, ramai spekulator tidak sedar bahawa mereka sedang berspekulasi. Mereka menyangka mereka "melabur" dalam saham yang sedang hangat, tanpa pelan keluar. Pengambil risiko profesional — sama ada trader institusi, pengurus dana atau individu yang sistematik — juga mengambil kedudukan jangka pendek atau sederhana. Bezanya, setiap keputusan dibuat dalam rangka kerja yang jelas: berapa banyak modal yang boleh hilang dalam satu trade, apa yang membatalkan idea trade, dan bagaimana prestasi diukur selepas itu. DEFINISI Trading dalam buku ini bermaksud membeli dan menjual saham dalam tempoh yang lebih pendek daripada pelaburan jangka panjang, berdasarkan pelan yang ditulis lebih awal, dengan risiko yang ditetapkan sebelum entry dan prestasi yang direkodkan selepas exit. Buku ini menulis untuk kumpulan ketiga — atau lebih tepat, untuk anda yang mahu bergerak daripada spekulasi tanpa struktur kepada pengambilan risiko yang lebih berdisiplin. Dari mana datangnya pulangan? Sumber pulangan mempengaruhi cara kita sepatutnya berfikir. Bagi pemegang saham jangka panjang, jika syarikat menjana keuntungan dan membayar dividen, wujud "kek" yang membesar dari masa ke masa. Dalam jangka panjang, pemegang saham secara keseluruhan boleh berkongsi kek itu. Bagi trader jangka pendek, keadaannya berbeza. Dalam tempoh beberapa hari, harga lebih banyak digerakkan oleh perubahan permintaan dan penawaran — siapa yang lebih terdesak untuk membeli atau menjual. Keuntungan seorang trader dalam tempoh pendek sebahagian besarnya datang daripada peserta lain yang membeli atau menjual pada harga yang kurang baik. Tambah pula kos urus niaga —

Seni Trading Saham Bursa Malaysia 14 brokerage, yuran penjelasan (clearing fee) dan duti setem — maka kumpulan trader jangka pendek secara purata bermula dengan kelebihan negatif sebelum analisis pun bermula. Bab 2 dan Bab 3 akan menunjukkan angka sebenar kos ini dalam ringgit. Implikasinya mudah tetapi penting: menjadi trader "purata" tidak cukup. Untuk sekadar pulang modal selepas kos, keputusan anda perlu lebih baik daripada purata peserta yang anda bersaing dengannya — termasuk institusi yang mempunyai data, kos rendah dan disiplin yang dipaksa oleh pengurus risiko mereka. APA YANG CARTA TIDAK BERITAHU Tangkapan skrin keuntungan di media sosial menunjukkan satu trade, pada satu hari, tanpa kos, tanpa saiz modal dan tanpa senarai trade yang rugi. Ia tidak memberitahu anda apa-apa tentang prestasi orang itu selepas 100 trade. Pasaran tidak bergerak dalam garis lurus Satu cara untuk membina jangkaan realistik ialah melihat pasaran itu sendiri. Rajah 1.1 menunjukkan perubahan harga FBM KLCI setiap tahun dari 2006 hingga 2025, dikira daripada data indeks sebenar.

Psikologi · Analisis · Sistem · Risiko 15 Rajah 1.1 — Perubahan tahunan FBM KLCI, 2006–2025. Dalam 20 tahun ini, indeks ditutup lebih rendah dalam 9 tahun. Tahun terbaik ialah 2009 (+45.2%), sejurus selepas tahun terburuk, 2008 (−39.3%). Antara 2014 dan 2023, indeks mencatat penurunan dalam lapan daripada sepuluh tahun. Indeks ini ialah indeks harga dan tidak termasuk dividen, jadi pulangan sebenar pemegang saham jangka panjang adalah lebih tinggi daripada yang ditunjukkan. ID Rajah CHART-CH01-001 Syarikat FTSE Bursa Malaysia KLCI (indeks harga) Simbol Bursa FBMKLCI Bursa / Penyedia FTSE Russell / Bursa Malaysia Timeframe 1D → tahunan Tempoh 2005-12-30 hingga 2025-12-31 Indikator Tiada (perubahan harga tahunan) Sumber data TradingView MCP Dijana oleh Python (matplotlib) — scripts/generate_charts.py Tarikh dijana 2026-10-17 Pelarasan Paras indeks (pelarasan tidak berkenaan) Objektif pembelajaran Menunjukkan bahawa pulangan tahunan pasaran berubah-ubah dan tahun negatif adalah perkara biasa. Kaveat penting Indeks harga — tidak termasuk dividen. Tahun berasaskan harga tutup hari dagangan terakhir setiap tahun. Ada dua pengajaran di sini. Pertama, tahun yang negatif bukan kejadian luar biasa. Seorang trader yang hanya tahu berdagang dalam pasaran menaik akan menghabiskan sebahagian besar masanya dalam keadaan yang tidak sesuai dengan kaedahnya. Bab 22 dan Bab 30 akan membincangkan bila kaedah tertentu patut digunakan dan bila lebih baik berdiri di tepi. Kedua, pergerakan besar datang tanpa jadual. Pada 29 Oktober 2008, FBM KLCI ditutup kira-kira 45% di bawah paras tertingginya pada Januari 2008, dan indeks hanya kembali ke paras puncak itu pada November 2010 — hampir tiga tahun kemudian (Rajah 27.1 dalam Bab 27 menunjukkan keseluruhan sejarah drawdown

Seni Trading Saham Bursa Malaysia 16 indeks ini). Dalam tempoh begitu, trader yang terlalu besar saiz posisinya bukan sahaja rugi; dia mungkin tidak lagi mempunyai modal untuk menggunakan peluang apabila pasaran pulih. Matematik yang menjadikan kelangsungan lebih penting Pertimbangkan soalan ini: jika akaun anda turun 50%, berapa peratus keuntungan diperlukan untuk kembali ke modal asal? Jawapan naluri ramai orang ialah 50%. Jawapan sebenarnya ialah 100%. FORMULA Keuntungan diperlukan untuk pulih (%) = Kerugian (%) ÷ (100 − Kerugian (%)) × 100 CONTOH KIRAAN Akaun RM20,000 rugi 50% → baki RM10,000. Untuk kembali ke RM20,000, baki RM10,000 perlu bertambah RM10,000. RM10,000 ÷ RM10,000 = 100%. Jadual berikut dikira menggunakan formula di atas: Kerugian akaun Keuntungan diperlukan untuk pulih 10% 11.1% 20% 25.0% 25% 33.3% 33% 49.3% 40% 66.7% 50% 100.0% 60% 150.0% 75% 300.0% 90% 900.0% Perhatikan bagaimana jurang itu melebar apabila kerugian membesar. Kerugian 10% hampir simetri; kerugian 50% memerlukan akaun berganda; kerugian 75% memerlukan akaun naik empat kali ganda. Inilah sebab trader yang bertahan lama biasanya lebih obses tentang kerugian daripada keuntungan.

Psikologi · Analisis · Sistem · Risiko 17 Hal ini menjelaskan satu prinsip yang akan berulang sepanjang buku ini: matlamat pertama trader ialah kekal dalam permainan. Keuntungan besar sekali-sekala tidak bermakna jika satu kesilapan besar boleh memadam kerja beberapa tahun. SENARIO HIPOTETIKAL Senario hipotetikal — watak dan angka adalah rekaan untuk tujuan pembelajaran. Dua orang kawan, Farid dan Mei Ling, masing-masing bermula dengan RM20,000 dan membuat 20 trade dalam setahun. Farid mempunyai banyak trade yang menang. Dalam 19 trade pertama, dia menang 14 kali dengan purata keuntungan 3% akaun dan rugi 5 kali dengan purata 1% akaun. Tetapi dia tidak menggunakan stop loss, dan pada trade ke-20 dia "tunggu harga balik" pada sebuah kaunter yang kemudiannya jatuh mendadak selepas pengumuman keputusan kewangan yang lemah. Kerugian trade itu bersamaan 40% daripada akaunnya. Mei Ling menang lebih jarang — hanya 9 daripada 20 trade — tetapi setiap kerugiannya dihadkan kepada kira-kira 1% akaun, manakala trade yang menang purata 2.5% akaun. Jika dikira secara kasar (mengabaikan kesan pengkompaunan): - Farid: 14 × 3% − 5 × 1% = +37% selepas 19 trade, kemudian −40% pada trade ke-20, jadi −3% untuk tahun itu — dan jika dikira secara kompaun, kerugian 40% itu memerlukan keuntungan 66.7% hanya untuk kembali ke paras sebelum trade tersebut. - Mei Ling: 9 × 2.5% − 11 × 1% = 22.5% − 11% = +11.5% sebelum kos. Siapa yang kelihatan lebih "pandai pilih saham" dalam kumpulan WhatsApp? Mungkin Farid. Siapa yang lebih berkemungkinan masih trading lima tahun lagi? Besar kemungkinan Mei Ling. Senario ini sengaja dipermudahkan, tetapi coraknya sangat biasa: akaun jarang musnah kerana satu siri kerugian kecil yang terkawal. Akaun musnah kerana satu atau dua kerugian besar yang tidak dirancang. Apa yang dikatakan oleh bukti tentang trader aktif Tidak ada statistik rasmi yang boleh dipercayai tentang berapa peratus trader runcit di Bursa Malaysia yang untung secara konsisten. Angka seperti "90% trader rugi" sering diulang di internet tetapi jarang disertai sumber. Buku ini tidak akan mencipta angka sedemikian.

Seni Trading Saham Bursa Malaysia 18 Yang ada ialah kajian akademik dari pasaran lain yang mempunyai data lengkap. Kajian paling terkenal menggunakan rekod semua urus niaga di Bursa Saham Taiwan. Barber, Lee, Liu dan Odean (2014) mendapati bahawa kurang daripada 1% populasi day trader di sana mampu menjana keuntungan secara konsisten dan boleh diramal selepas yuran. Kajian lain oleh Barber dan Odean (2000) terhadap akaun pelabur runcit di Amerika Syarikat menunjukkan bahawa isi rumah yang paling kerap berdagang memperoleh pulangan bersih yang lebih rendah berbanding mereka yang berdagang paling jarang, sebahagian besarnya kerana kos dan keputusan yang dipengaruhi keyakinan berlebihan. Kita perlu berhati-hati: Taiwan dan Amerika Syarikat bukan Malaysia, dan day trading bukan satu-satunya bentuk trading. Namun pengajaran umumnya selari dengan logik kos yang telah dibincangkan: aktiviti yang kerap, kos yang berulang dan keyakinan berlebihan ialah gabungan yang merugikan. NOTA TRADER Apabila seseorang menjual kursus atau kumpulan isyarat dengan menunjukkan rekod kemenangan, tanya tiga soalan: (1) Adakah rekod itu termasuk semua trade, bukan hanya yang untung? (2) Berapakah saiz modal dan kos yang diambil kira? (3) Bolehkah rekod itu disahkan oleh pihak ketiga? Bab 6 akan membincangkan cara menilai "sifu" dan kumpulan tip dengan lebih terperinci. Bajet masa yang realistik untuk trader sambilan Kebanyakan pembaca buku ini bekerja sepenuh masa. Itu bukan kelemahan — malah ia boleh menjadi kelebihan, kerana anda tidak bergantung kepada keuntungan trading untuk membayar bil bulanan. Tetapi ia menentukan gaya trading yang sesuai. Pasaran saham Bursa beroperasi dalam dua sesi: sesi pagi dari 9:00 pagi hingga 12:30 tengah hari, dan sesi petang dari 2:30 petang hingga 4:45 petang, diikuti fasa pra-tutup, lelongan penutup pada 4:50 petang dan fasa trading at last sehingga 5:00 petang [S-001], [S-014]. Seorang pekerja pejabat jarang dapat memerhati skrin sepanjang tempoh itu. Bab 2 akan menerangkan setiap fasa ini. Gaya yang lebih realistik bagi trader sambilan ialah swing trading berasaskan carta harian dan mingguan, dengan analisis dilakukan selepas pasaran tutup atau pada hujung minggu, dan pesanan (order) dimasukkan lebih awal. Satu bajet masa mingguan yang munasabah mungkin kelihatan seperti ini:

Psikologi · Analisis · Sistem · Risiko 19 Aktiviti Masa anggaran seminggu Semakan pasaran dan pengumuman korporat selepas pasaran tutup 15–20 minit sehari Imbasan watchlist dan kemas kini pelan trade 1–2 jam (hujung minggu) Mencatat trading journal 10 minit bagi setiap trade Semakan prestasi mingguan 30–45 minit Pembelajaran berstruktur (membaca, latihan carta) 1–2 jam Jumlahnya mungkin empat hingga enam jam seminggu. Jika jadual anda tidak membenarkan masa ini, itu bukan alasan untuk trading secara rambang; itu petanda bahawa saiz dan kekerapan trading anda perlu lebih kecil, atau pendekatan pelaburan jangka panjang mungkin lebih sesuai buat masa ini. SEMAK RISIKO Jangan sekali-kali menggunakan wang yang diperlukan untuk komitmen asas — sewa, ansuran rumah, simpanan kecemasan atau wang yang dipinjam — sebagai modal trading. Modal trading ialah wang yang boleh anda kehilangan sebahagian besarnya tanpa menjejaskan kehidupan harian dan keluarga. Profesional bermula dengan proses, bukan ramalan Jika kita meringkaskan perbezaan antara spekulator rambang dan trader yang sistematik, ia jarang tentang siapa yang lebih tepat meneka arah harga. Perbezaannya terletak pada proses.

Seni Trading Saham Bursa Malaysia 20 Rajah 1.2 — Trading sebagai proses keputusan profesional. Trading yang sistematik ialah kitaran keputusan yang berulang. Keuntungan sesuatu trade kurang penting daripada kualiti setiap langkah dalam kitaran ini. Ilustrasi konsep — bukan data harga sebenar. Setiap langkah dalam kitaran ini mempunyai bahagian khusus dalam buku: Membaca keadaan pasaran — Bahagian III dan IV (harga, volume, indikator, market breadth). Mengenal pasti setup — Bahagian V (daripada idea kepada setup yang boleh diulang). Menetapkan risiko — Bahagian VI (position sizing, stop loss, had kerugian bulanan). Melaksana dan mengurus — Bahagian VII. Merekod dan menilai — Bahagian VIII. Bahagian II, tentang psikologi, berada lebih awal kerana semua langkah di atas boleh runtuh apabila emosi mengambil alih. Ramai trader mempunyai strategi yang munasabah tetapi tidak mampu mengikutnya ketika harga bergerak menentang mereka. Apa yang buku ini akan dan tidak akan lakukan Buku ini akan: Menerangkan mekanisme Bursa Malaysia yang memberi kesan langsung kepada keputusan trading — kos, saiz tick, lot, sesi, had harga dan tindakan korporat.

Psikologi · Analisis · Sistem · Risiko 21 Menunjukkan carta sebenar saham Bursa, termasuk contoh di mana setup gagal. Mengajar pengiraan risiko dan saiz posisi dalam ringgit, langkah demi langkah. Memperkenalkan kaedah yang dinamakan dan diiktiraf, seperti Triple Screen dan Impulse System yang dibangunkan oleh Alexander Elder, dengan atribusi yang betul, serta menguji atau menggambarkannya menggunakan data Bursa. Memberi templat pelan trade, trading journal dan pelan latihan 90 hari. Buku ini tidak akan: Menjanjikan pendapatan, kadar kemenangan atau "kebebasan kewangan". Mengesyorkan saham tertentu untuk dibeli atau dijual. Mengajar penggunaan leverage, contra spekulatif atau wang pinjaman. Mendakwa bahawa mana-mana indikator atau corak menjamin pergerakan harga seterusnya. Kesilapan Lazim KESILAPAN LAZIM Menganggap trading sebagai sumber pendapatan bulanan sejak hari pertama. Tekanan untuk "mesti untung bulan ini" mendorong saiz posisi yang terlalu besar dan trade yang dipaksa. Menilai kemahiran berdasarkan beberapa trade. Lima trade untung berturut-turut boleh berlaku secara kebetulan; ia bukan bukti strategi yang baik. Memberi tumpuan kepada pemilihan saham sahaja. Pengurusan saiz, stop dan exit selalunya lebih menentukan hasil akhir daripada saham yang dipilih. Mengabaikan kos. Brokerage minimum dan duti setem kelihatan kecil, tetapi ia berulang pada setiap trade. Meniru gaya hidup trader di media sosial. Anda tidak nampak modal sebenar, sumber pendapatan lain atau kerugian mereka. Senarai Semak ☐ Saya tahu sama ada saya sedang melabur, berspekulasi atau trading dengan pelan. ☐ Modal trading saya ialah wang yang boleh hilang tanpa menjejaskan keperluan asas.

Seni Trading Saham Bursa Malaysia 22 ☐ Saya faham berapa peratus keuntungan diperlukan untuk memulihkan kerugian 25% dan 50%. ☐ Saya mempunyai sekurang-kurangnya empat jam seminggu untuk analisis, rekod dan semakan. ☐ Saya bersedia menilai prestasi selepas puluhan trade, bukan selepas satu atau dua. Uji Kefahaman 1. Apakah perbezaan utama antara sumber pulangan seorang pelabur jangka panjang dan seorang trader jangka pendek? 2. Akaun RM15,000 turun kepada RM9,000. Berapakah peratus kerugian, dan berapa peratus keuntungan diperlukan untuk kembali ke RM15,000? 3. Berdasarkan Rajah 1.1, kenapa trader yang hanya tahu berdagang ketika pasaran naik akan menghadapi masalah? 4. Kenapa kumpulan trader jangka pendek secara purata bermula dengan kelebihan negatif? 5. Dalam senario Farid dan Mei Ling, faktor apakah yang paling menentukan perbezaan hasil mereka? Latihan Tulis jawapan kepada soalan berikut dalam buku nota atau fail yang akan anda jadikan trading journal (Bab 31): 1. Kenapa saya mahu trading? Senaraikan tiga sebab yang jujur, termasuk sebab emosi. 2. Berapakah modal yang saya sanggup kehilangan sepenuhnya tanpa menjejaskan keluarga? Tulis dalam ringgit. 3. Berapa jam seminggu saya benar-benar ada untuk trading, termasuk analisis dan rekod? 4. Jika akaun saya turun 20% dalam tiga bulan pertama, apa yang akan saya lakukan? Tulis keputusan itu sekarang, ketika anda tenang. Simpan jawapan ini. Anda akan kembali kepadanya dalam Bab 33.

Psikologi · Analisis · Sistem · Risiko 23 Rumusan Trading ialah satu bentuk pengambilan risiko yang boleh dipelajari, tetapi ia bukan jalan pintas. Bagi trader jangka pendek, kos dan persaingan menjadikan prestasi "purata" tidak mencukupi. Pasaran sendiri bergerak tidak sekata: dalam 20 tahun, FBM KLCI ditutup lebih rendah dalam 9 tahun, dan penurunan 2008 mengambil hampir tiga tahun untuk dipulihkan. Matematik pemulihan menunjukkan kenapa mengelak kerugian besar lebih penting daripada mengejar keuntungan besar. Trader yang bertahan membina proses: membaca pasaran, memilih setup, menetapkan risiko, melaksana, mengurus dan menilai. Bab-bab seterusnya membina setiap bahagian proses itu, bermula dengan memahami bagaimana Bursa Malaysia sebenarnya berfungsi.

Seni Trading Saham Bursa Malaysia 24 Bab 2 — Memahami Permainan Bursa Malaysia OBJEKTIF PEMBELAJARAN Selepas membaca bab ini, anda sepatutnya boleh: Membezakan Pasaran Utama, Pasaran ACE dan Pasaran LEAP, serta menerangkan kesan lot dan saiz tick terhadap trade anda. Menerangkan fasa sehari dagangan Bursa, lelongan pembukaan dan penutupan, serta cara order dipadankan. Mengira kos pergi-balik sesuatu trade dalam ringgit dan dalam tick, termasuk kesan spread dan slippage. Menerangkan T+2, contra, had harga, halt, penggantungan dan pertanyaan UMA. Membaca kesan tindakan korporat dan tarikh ex pada carta, serta mengenal pasti instrumen berisiko lebih tinggi. Ramai trader baru mempelajari corak carta sebelum memahami peraturan permainan. Di Bursa Malaysia, peraturan seperti saiz lot, saiz tick, lelongan penutupan dan kos minimum broker membentuk setiap trade — sering kali lebih daripada indikator yang anda gunakan. Bab ini ialah bab rujukan; anda tidak perlu menghafalnya sekali baca. Peraturan yang boleh berubah dinyatakan bersama tarikh dan sumbernya — semak semula sebelum bergantung kepadanya. Tiga pasaran: Utama, ACE dan LEAP Bursa mempunyai tiga pasaran penyenaraian [S-019]. Pasaran Utama (Main Market) untuk syarikat yang lebih besar dan mantap; syarikat perlu lulus ujian keuntungan, ujian permodalan pasaran (sekurang-kurangnya RM500 juta semasa penyenaraian) atau ujian infrastruktur. Pasaran ACE untuk syarikat kecil dan sederhana, tanpa syarat rekod keuntungan minimum, tetapi wajib dibimbing oleh

Psikologi · Analisis · Sistem · Risiko 25 Penaja (Sponsor). Pasaran LEAP ialah pasaran pemula untuk PKS dan hanya terbuka kepada Pelabur Sofistikated [S-020] — kebanyakan pembaca buku ini tidak layak membelinya, jadi kita tidak akan membincangkannya lagi. Saham ACE tidak "lebih berisiko mengikut peraturan". Ia cuma tidak perlu melepasi halangan keuntungan semasa disenaraikan. Dalam praktik, saham ACE cenderung lebih kecil, buku ordernya lebih nipis dan spread peratusnya lebih lebar. Rajah 2.1 menunjukkan bahawa "pasaran" bukan satu benda yang bergerak serentak. Rajah 2.1 — Tiga segmen pasaran, 2008–2026. Ketiga-tiga indeks dinormalkan kepada 100 pada 2 Januari 2008. Pada 14 Oktober 2026, FBM KLCI berada pada 113.4, FBM Small Cap pada 129.1 dan FBM ACE pada 89.1. Indeks ACE melonjak ke 188.9 pada 16 November 2020, kemudian jatuh ke 67.7 pada 9 April 2025 — penurunan 64% dari puncak. Ketiga- tiganya ialah indeks harga tanpa dividen, dan komposisi setiap indeks berubah dari semasa ke semasa. ID Rajah CHART-CH02-001 Syarikat FTSE Bursa Malaysia KLCI, Small Cap dan ACE Index Simbol Bursa FBMKLCI, FBMSCAP, FBMMES Bursa / Penyedia FTSE Russell / Bursa Malaysia Timeframe 1D Tempoh 2008-01-02 hingga 2026-10-14 Indikator Tiada (indeks dinormalkan) Sumber data TradingView MCP Dijana oleh Python (matplotlib) — scripts/generate_charts.py Tarikh dijana 2026-10-17 Pelarasan Paras indeks (pelarasan tidak berkenaan) Objektif pembelajaran Menunjukkan bahawa 'pasaran' bukan satu benda: saham besar, kecil dan ACE boleh bergerak sangat berbeza. Kaveat penting Indeks harga, tanpa dividen. Siri FBM ACE dan Small Cap mempunyai beberapa hari data hilang (dikenal pasti dalam laporan validasi).

Seni Trading Saham Bursa Malaysia 26 Lot, odd lot dan harga satu lot Saham didagangkan dalam lot papan (board lot) 100 unit; kuantiti 1–99 unit ialah odd lot dan didagangkan dalam Pasaran Odd Lot yang berasingan, dengan jadual waktu yang sama [S-002], [S-014]. Odd lot berguna untuk menjual baki pecahan selepas terbitan bonus, tetapi bukunya nipis dan harganya boleh jauh daripada harga lot biasa. Sokongan aplikasi broker untuk odd lot berbeza: contohnya, setakat Oktober 2026 Rakuten Trade membenarkan pesanan serendah 1 unit dan moomoo Malaysia menyediakan jenis pesanan khusus untuk odd lot [S-089], [S-090]. Semak aplikasi broker anda sendiri. Lot 100 unit kelihatan remeh, tetapi bagi akaun kecil ia menentukan apa yang boleh dibeli: Harga saham Harga satu lot Lot maksimum dengan tunai RM5,000 (termasuk kos beli MKI) RM0.50 RM50 99 lot RM5.00 RM500 9 lot RM15.00 RM1,500 3 lot RM50.00 RM5,000 0 lot (RM5,000 + kos RM14.50 melebihi tunai) Masalahnya lebih ketara apabila had risiko digunakan. Katakan akaun RM5,000 dengan had risiko 1% (RM50), membeli saham RM15.00 dengan stop pada RM14.70 dan andaian slippage satu tick (keluar pada RM14.68). Satu lot sahaja sudah berisiko RM32 harga + kos beli RM10.45 + kos jual RM10.44 = RM52.89 — melebihi RM50. Jawapannya: tiada trade. Bab 24 akan membina kaedah saiz posisi sepenuhnya. Saiz tick: langkah harga yang tidak sama Harga saham bergerak dalam langkah minimum yang dipanggil tick atau bida minimum. Jadual semasa (berkuat kuasa sejak 3 Ogos 2009 dan masih sama dalam Manual Dagangan v39, 2026) [S-002], [S-014], [S-044]: Julat harga Saiz tick Contoh harga Satu tick sebagai % harga Bawah RM1.00 0.5 sen RM0.100 / RM0.300 / RM0.995 5.0% / 1.67% / 0.50% RM1.00 – RM9.99 1 sen RM1.00 / RM5.00 / RM9.99 1.0% / 0.20% / 0.10% RM10.00 – RM99.98 2 sen RM10.00 / RM50.00 0.20% / 0.04% RM100.00 ke atas 10 sen RM100.00 0.10%

Psikologi · Analisis · Sistem · Risiko 27 Perhatikan dua lompatan. Pada RM0.995, satu tick ialah 0.50%; satu tick kemudian, pada RM1.00, satu tick menjadi 1.0%. Pada RM9.99 satu tick ialah 0.10%; pada RM10.00 ia 0.20%. Sempadan ini kadangkala menjadi paras "melekit" kerana langkah harga berubah di situ. Rajah 2.6 kemudian menunjukkan Maybank turun di bawah RM10 pada 29 September 2026 — harga yang sebelumnya bergerak 2 sen setiap langkah (RM10.16, RM10.14) mula dicetak dalam langkah 1 sen (RM9.99, RM9.95, RM9.87). Implikasinya praktikal: stop "satu tick" pada saham 10 sen ialah stop 5%. Stop berasaskan peratus atau ATR mesti dibundarkan kepada harga tick yang sah, dan carta saham penny kelihatan bergerigi kerana harganya melompat dalam langkah besar. Sehari di Bursa: sesi, lelongan dan giliran Sehari dagangan Bursa bukan satu aliran berterusan dari pagi hingga petang. Ia ada dua sesi, dua lelongan pembukaan dan satu lelongan penutupan [S-001], [S-014]: Masa (MYT) Fasa Apa yang berlaku 8:30–9:00 pagi Pra-pembukaan Order boleh dimasukkan, diubah atau dibatalkan, tetapi tiada padanan. Harga Pembukaan Teori (TOP) dipaparkan. 9:00 pagi Lelongan pembukaan Order dipadankan pada harga pembukaan, kemudian dagangan berterusan bermula. 9:00 pagi– 12:30 tgh Dagangan berterusan Padanan berterusan. 12:30–2:00 ptg Rehat tengah hari Tiada dagangan. 2:00–2:30 ptg Pra-pembukaan kedua Seperti pagi; lelongan pembukaan kedua pada 2:30 ptg. 2:30–4:45 ptg Dagangan berterusan Padanan berterusan. 4:45–4:50 ptg Pra-penutupan Order baharu atau diubah mesti dalam Had Harga Terakhir (±8%, atau ±8 sen bawah RM1). Harga Penutupan Teori (TCP) dikira. 4:50 ptg Lelongan penutupan Order dipadankan pada harga penutupan. 4:50–5:00 ptg Trading at Last (TAL) Order hanya boleh dipadankan pada harga penutupan.

Seni Trading Saham Bursa Malaysia 28 Rajah 2.2 — Garis masa sehari dagangan Bursa. Harga buka dan tutup harian di Bursa datang daripada lelongan, bukan daripada urus niaga pertama atau terakhir. Sesi petang mempunyai lelongan pembukaannya sendiri pada 2:30 petang. Ilustrasi konsep — bukan data harga sebenar. Rajah 2.2 (ilustrasi di atas) meringkaskan garis masa ini. Tiga perkara penting bagi trader. Pertama, harga buka dan tutup pada carta harian ialah hasil lelongan, jadi gap pada jam 9:00 pagi ialah harga sebenar yang dipadankan, bukan ralat. Kedua, lelongan 2:30 petang ialah "pembukaan kedua" — carta intrahari boleh menunjukkan gap kecil selepas rehat. Ketiga, order Day yang tidak dipadankan pada sesi pagi dibawa ke petang tanpa kehilangan giliran [S-001]. Bagaimana order dipadankan. Bursa menggunakan keutamaan harga-masa (price-time priority): harga lebih baik dipadankan dahulu (bida lebih tinggi, tawaran lebih rendah), dan antara harga yang sama, order yang masuk lebih awal menang [S- 014]. Jika anda mengubah harga atau menambah kuantiti, order anda menerima cap masa baharu dan jatuh ke belakang barisan. Mengurangkan kuantiti tidak menjejaskan giliran. Jadi apabila anda "beratur" di bida RM1.20 bersama ratusan lot lain, anda di hujung barisan; menaikkan bida satu tick ke RM1.21 mungkin mempercepat padanan tetapi menambah kos. Itu keputusan kos lawan kepastian, bukan soal sabar semata-mata.

Psikologi · Analisis · Sistem · Risiko 29 Jenis order: apa yang ada di Bursa, apa yang ada di aplikasi broker Enjin dagangan Bursa sendiri menyokong order Limit (pada harga ditetapkan atau lebih baik), Market (menyapu tawaran terbaik di pihak bertentangan), Market-to- Limit, Stop Limit dan Stop Market (tersembunyi sehingga dicetuskan), order khusus lelongan, serta OCO [S-014]. Tempoh sah Good-Till-Date dan Good-Till- Cancel maksimum 30 hari kalendar, dan order ini ditarik balik oleh Bursa pada hari cum terakhir sesuatu tindakan korporat atau apabila saham digantung. Ciri seperti trailing stop, "smart order" atau GTC lebih 30 hari pula tinggal dalam sistem broker, bukan di Bursa, dan kelakuannya berbeza antara broker. Contohnya, setakat Oktober 2026, moomoo Malaysia menawarkan trailing stop (hanya untuk menutup posisi, dan menjadi order market apabila dicetuskan) serta validiti Good- Til-Canceled sehingga 90 hari, manakala Rakuten Trade menawarkan order Day dan Good Till Date sehingga 30 hari kalendar [S-089], [S-090]. Sebelum bergantung kepada stop automatik, semak bila ia dicetuskan dan sama ada ia menjadi order market atau limit. T+2, contra dan jual paksa Penyelesaian di Bursa ialah T+2 — dua hari pasaran selepas tarikh urus niaga — sejak 29 April 2019 [S-010]. Pembeli mesti membayar sebelum 2:00 petang pada T+2 [S-012]. Contra bermaksud menjual saham yang belum dibayar sebelum 2:00 petang T+2, lalu menyelesaikan perbezaan untung atau rugi sahaja. Ia sah di bawah Peraturan 9.09(3), tetapi ia keistimewaan yang diberi broker, bukan hak pelanggan, dan perbezaan rugi mesti dijelaskan dalam 5 hari pasaran [S-012], [S-005]. Jika pembeli gagal membayar, broker wajib menjual paksa (selling-out) dari 2:00 petang T+2 hingga T+3, tanpa notis [S-012]. Dalam erti kata lain, belian yang tidak dibayar akan dijual paksa, tanpa mengira apa yang carta katakan.

Seni Trading Saham Bursa Malaysia 30 SEMAK RISIKO Buku ini tidak mengajar trading contra. Membeli saham tanpa wang untuk membayarnya ialah leveraj tersembunyi: kerugian anda tidak dihadkan oleh baki tunai, dan jual paksa berlaku pada masa yang tidak anda pilih. Broker dalam talian lazimnya menawarkan kedua-dua jenis akaun: akaun tunai di hadapan (cash upfront) yang hanya menggunakan baki tunai anda, dan akaun contra dengan had dagangan berganda — contohnya Rakuten Trade membenarkan dagangan sehingga lima kali baki akaun contra, dengan penyelesaian penuh dalam dua hari [S-089]. Semua contoh dalam buku ini menganggap akaun tunai di hadapan. Kos urus niaga dalam ringgit Setiap trade saham biasa membawa tiga kos utama di kedua-dua belah (beli dan jual) [S-003], [S-012]: Brokerage — boleh dirunding sepenuhnya untuk dagangan dalam talian; kadar sebenar bergantung pada broker. Yuran penjelasan (clearing fee) — 0.03% nilai kontrak, maksimum RM1,000. Duti setem — RM1 bagi setiap RM1,000 atau sebahagiannya, maksimum RM1,000 (sah hingga 12 Julai 2028 di bawah perintah remitan 2023) [S-040]. Bagi saham biasa, tiada SST dikenakan ke atas brokerage dan yuran penjelasan [S- 011]. Semua angka ini betul setakat 16 Oktober 2026. Untuk contoh dalam buku ini, kita menggunakan Model Kos Ilustrasi (MKI): brokerage 0.10% dengan minimum RM8.00, yuran penjelasan 0.03% dan duti setem seperti di atas. MKI ialah andaian ilustrasi, bukan jadual mana-mana broker. Gantikan dengan kadar broker anda sendiri. CONTOH KIRAAN Trade RM2,000 (1,000 unit pada RM2.00), satu belah: Brokerage: 0.10% × RM2,000 = RM2.00, lebih rendah daripada minimum, jadi RM8.00. Yuran penjelasan: 0.03% × RM2,000 = RM0.60. Duti setem: RM2,000 ÷ RM1,000 = 2 blok → RM2.00. Jumlah satu belah = RM10.60. Pergi-balik (beli dan jual pada harga sama) = RM21.20, iaitu 1.06% nilai trade. Jadual berikut dikira dengan MKI:

Psikologi · Analisis · Sistem · Risiko 31 Saiz trade Contoh Kos satu belah Kos pergi- balik % nilai Harga pulang modal RM500 1,000 unit @ RM0.50 RM9.15 RM18.30 3.66% RM0.52 (4 tick, +4.0%) RM2,000 1,000 unit @ RM2.00 RM10.60 RM21.20 1.06% RM2.03 (3 tick, +1.5%) RM10,000 2,000 unit @ RM5.00 RM23.00 RM46.00 0.46% RM5.03 (3 tick, +0.6%) RM50,000 10,000 unit @ RM5.00 RM115.00 RM230.00 0.46% RM5.03 (3 tick, +0.6%) Brokerage minimum RM8 mendominasi trade kecil. Bagi trade RM500, saham perlu naik 4% hanya untuk pulang modal. Melebihi kira-kira RM8,000 setiap trade, minimum itu tidak lagi mengikat dan kos menjadi hampir rata pada 0.46% pergi- balik. Kesan ini berganda apabila trade dibuat kerap. Bandingkan dua trader dengan pusing ganti (turnover) yang sama, RM20,000 sebulan. Trader A membuat 10 trade pergi- balik bernilai RM2,000: 10 × RM21.20 × 12 bulan = RM2,544 setahun. Trader B membuat 2 trade bernilai RM10,000: 2 × RM46.00 × 12 = RM1,104 setahun. Nilai yang sama didagangkan, tetapi kos Trader A 2.3 kali ganda. Rajah 2.3 — Kos tersembunyi trading kerap. Dengan nilai dagangan yang sama, trade kecil yang kerap membayar kos jauh lebih tinggi kerana brokerage minimum dikenakan pada setiap kontrak. Ilustrasi konsep — bukan data harga sebenar.

Seni Trading Saham Bursa Malaysia 32 Rajah 2.3 (ilustrasi di atas) membandingkan kedua-dua trader itu. Angka ini belum termasuk kos yang tidak muncul dalam nota kontrak: spread dan slippage. Spread dan slippage: kos yang tidak dicetak Spread ialah jurang antara bida terbaik dan tawaran terbaik. Jika anda membeli pada harga tawaran dan perlu menjual pada harga bida, anda bermula dengan rugi sekurang-kurangnya satu tick. Slippage pula ialah perbezaan antara harga yang anda rancang dan harga yang benar-benar dipadankan — biasanya berlaku pada order market, stop yang dicetuskan, atau ketika pasaran bergerak laju. Jadual berikut menggabungkan saiz tick, kos MKI dan spread untuk posisi bernilai lebih kurang RM3,000: Harga Posisi Kos pergi- balik Harga pulang modal Tick diperlukan Gerakan diperlukan Kos spread satu tick RM0.30 10,000 unit (RM3,000) RM23.80 RM0.305 1 +1.67% RM50 (1.67%) RM1.50 2,000 unit (RM3,000) RM23.80 RM1.52 2 +1.33% RM20 (0.67%) RM8.00 400 unit (RM3,200) RM25.92 RM8.07 7 +0.88% RM4 (0.13%) Saham RM0.30 nampaknya hanya perlu naik "satu tick" untuk pulang modal — tetapi satu tick itu 1.67%, dan jika spreadnya satu tick, anda sudah rugi RM50 sebaik membeli. Bagi saham RM8.00, harga perlu naik 7 tick, tetapi setiap tick hanya 0.13%. Saham murah bukan saham "murah untuk didagangkan". Kecairan dan saiz syarikat Kecairan ialah kemudahan untuk membeli atau menjual tanpa menggerakkan harga dengan ketara. Ukurannya yang paling berguna ialah nilai dagangan dalam ringgit, bukan bilangan unit — 10 juta unit saham 5 sen hanya bernilai RM500,000. Permodalan pasaran (harga × bilangan saham diterbitkan) memberi gambaran saiz syarikat, tetapi syarikat besar tidak semestinya cair.

Psikologi · Analisis · Sistem · Risiko 33 Rajah 2.4 — Nilai dagangan harian median, Oktober 2025 hingga Oktober 2026. Dikira sebagai harga tutup × volume bagi setiap saham dalam set data buku. Median Maybank sekitar RM135 juta sehari; Supermax sekitar RM2.4 juta — kira-kira 57 kali lebih kecil, walaupun kedua-duanya saham terkenal. Dua kaunter paling nipis dalam set data, UPA dan ASIAFLE, mempunyai median jauh di bawah RM1 juta (dua bar paling bawah) dan diperincikan dalam Rajah 2.5. ID Rajah CHART-CH02-002 Syarikat Universe kajian (45 saham) Simbol Bursa pelbagai Bursa / Penyedia Bursa Malaysia (MYX) Timeframe 1D Tempoh 2025-10-15 hingga 2026-10-14 Indikator Nilai dagangan harian = harga tutup × volume (anggaran) Sumber data TradingView MCP Dijana oleh Python (matplotlib) — scripts/generate_charts.py Tarikh dijana 2026-10-17 Pelarasan Dilaraskan untuk pecahan saham dan terbitan bonus (split-adjusted, TradingView); dividen tunai dan sesetengah tindakan korporat lain TIDAK dilaraskan Objektif pembelajaran Menunjukkan julat kecairan dan sebab kecairan mesti diukur dalam RM, bukan bilangan unit. Kaveat penting Nilai dagangan dianggar daripada harga tutup × volume; bukan nilai dagangan rasmi Bursa. Universe terhad kepada saham dalam set data buku.

Seni Trading Saham Bursa Malaysia 34 Untuk melihat rupa kecairan nipis, Rajah 2.5 menunjukkan dua kaunter dalam set data yang paling jarang didagangkan. Rajah 2.5 — Dua kaunter nipis, 15 Oktober 2025 hingga 14 Oktober 2026. Dalam 245 hari dagangan, UPA tidak mencatat sebarang urus niaga pada 93 hari (38%) dan nilai dagangan harian mediannya ialah RM4,032. ASIAFLE tiada urus niaga pada 51 hari (21%), dengan median RM13,400. Nilai dianggar daripada harga tutup × volume. Carta ini menerangkan tingkah laku dagangan sahaja, bukan kualiti perniagaan syarikat. ID Rajah CHART-CH02-004 Syarikat UPA Corporation Berhad; Asia File Corporation Berhad Simbol Bursa UPA (7757); ASIAFLE (7129) Bursa / Penyedia Bursa Malaysia (MYX) Timeframe 1D Tempoh 2025-10-15 hingga 2026-10-14 Indikator Nilai dagangan harian = harga tutup × volume (anggaran); median 245 hari dagangan Sumber data TradingView MCP Dijana oleh Python (matplotlib) — scripts/generate_charts.py Tarikh dijana 2026-10-17 Pelarasan Dilaraskan untuk pecahan saham dan terbitan bonus (split- adjusted, TradingView); dividen tunai dan sesetengah tindakan korporat lain TIDAK dilaraskan Objektif pembelajaran Menunjukkan maksud kecairan nipis dalam ringgit: banyak hari tanpa urus niaga dan nilai harian median yang lebih kecil daripada saiz posisi ramai trader runcit. Kaveat penting Nilai dagangan dianggar (harga tutup × volume), bukan nilai rasmi Bursa. Skala paksi-y separa-log. Penerangan tingkah laku dagangan sahaja; tiada penilaian terhadap syarikat atau perniagaannya. Posisi RM20,000 dalam UPA bersamaan hampir lima kali nilai dagangan median sehari. Untuk keluar, anda mungkin perlu menjual sedikit demi sedikit selama beberapa hari atau menerima harga jauh lebih rendah. Stop loss di kaunter begini

Psikologi · Analisis · Sistem · Risiko 35 lebih menyerupai harapan daripada jaminan. Bab 30 membincangkan bila kecairan nipis bermakna "jangan trade langsung". Had harga, circuit breaker, halt dan penggantungan Bursa mempunyai tiga lapisan had harga [S-014] (setakat Manual Dagangan v39, 28 Ogos 2026): Had statik — sepanjang hari, ±30% daripada harga rujukan (biasanya harga tutup semalam) bagi saham RM1.00 ke atas, atau ±30 sen bagi saham bawah RM1.00. Untuk saham dengan harga rujukan RM0.40, julat hari itu ialah RM0.10 hingga RM0.70 — iaitu ±75%. Inilah sebabnya saham penny boleh bergerak jauh lebih ganas dalam peratus. Had dinamik — ±8% daripada harga terakhir didagangkan (atau ±8 sen bawah RM1.00), dikemas kini sepanjang dagangan berterusan. Order masuk yang akan dipadankan di luar julat ini dibuang (purged), termasuk baki yang belum dipadankan. Bagi saham pada RM5.00, julatnya RM4.60–RM5.40. Had harga terakhir — ±8% (atau ±8 sen) semasa pra-penutupan. Akibatnya penting: stop market yang dicetuskan pada kaunter nipis mungkin tidak dipadankan langsung kerana dibuang oleh had dinamik, dan anda kekal dalam posisi. Pada peringkat pasaran, circuit breaker dicetuskan apabila FBM KLCI jatuh 10%, 15% atau 20% berbanding penutupan semalam. Tahap 1 dan 2 menghentikan dagangan sejam atau hingga hujung sesi bergantung pada masa; Tahap 3 menghentikan dagangan untuk baki hari dan semua order dibuang [S-014]. Bezakan juga halt dan penggantungan (suspension). Ketika halt — contohnya selepas pengumuman material dalam waktu dagangan — order boleh dimasukkan tetapi tiada padanan; misalnya, pengumuman material yang dikeluarkan antara 9:00 dan 11:00 pagi menyebabkan halt selama sejam. Ketika penggantungan, order tidak boleh dimasukkan dan buku order dikosongkan [S-014]. Pertanyaan UMA (Unusual Market Activity) dikeluarkan apabila harga atau aktiviti sesuatu saham luar biasa. Syarikat wajib menyiasat dan mengumumkan punca, atau menyatakan bahawa tiada perkembangan yang belum didedahkan [S-021], [S-045]. UMA ialah kewajipan pendedahan, bukan isyarat beli atau jual. Baca jawapan syarikat; jangan baca niat di sebaliknya.

Seni Trading Saham Bursa Malaysia 36 Pengumuman material dan musim keputusan Syarikat tersenarai wajib mendedahkan maklumat material dengan segera melalui pengumuman kepada Bursa, bukan kepada media dahulu [S-021]. Laporan suku tahunan mesti diterbitkan dalam dua bulan selepas akhir suku. Bagi syarikat dengan tahun kewangan berakhir Disember, ini menjadikan akhir Februari, Mei, Ogos dan November sebagai "musim keputusan" — kalendar ini terbitan daripada peraturan, bukan peraturan itu sendiri. Kesan pengumuman selepas waktu dagangan biasanya muncul sebagai gap pada harga pembukaan seterusnya. Swing trader yang memegang posisi merentasi tarikh keputusan sedang mengambil risiko peristiwa, sama ada sedar atau tidak. Tindakan korporat dan tarikh ex Saham didagangkan ex (tanpa hak) bermula satu hari pasaran sebelum Tarikh Kelayakan (E) [S-012]. Dengan T+2, hari cum terakhir ialah E − 2: pembeli pada hari itu selesai pada E dan layak. Pembeli pada tarikh ex (E − 1) selesai pada E + 1 dan tidak layak. Dividen — pengumuman mesti dibuat sekurang-kurangnya 10 hari pasaran sebelum E, dan bayaran dibuat dalam sebulan selepas E [S-021]. Terbitan hak (rights) — hak boleh didagangkan "nil-paid" bermula sehari pasaran selepas tarikh tutup buku, dan dagangan hak berhenti 5 hari pasaran sebelum tarikh akhir penerimaan [S-022]. Selepas itu hak tidak boleh dijual lagi. Bonus dan pecahan saham — harga dilaraskan secara mekanikal. Pada data yang tidak dilaraskan, ini kelihatan seperti "kejatuhan" besar yang palsu. Saiz tick relatif juga boleh berubah: saham RM12.00 (tick 2 sen, 0.17%) yang dipecahkan satu kepada empat menjadi kira-kira RM3.00 (tick 1 sen, 0.33%). Rajah 2.6 menunjukkan contoh dividen sebenar.

Psikologi · Analisis · Sistem · Risiko 37 Rajah 2.6 — Maybank pada tarikh ex dividen interim pertama, September 2026. Maybank mengumumkan dividen interim pertama satu peringkat sebanyak RM0.31 sesaham pada 9 September 2026 (RM0.26 tunai, RM0.05 boleh dilabur semula melalui DRP), dengan tarikh ex 23 September, tarikh kelayakan 24 September dan bayaran 22 Oktober 2026. Pada 22 September, hari cum terakhir, saham ditutup RM10.44. Secara teori, harga selepas dividen ialah RM10.44 − RM0.31 = RM10.13 (bukan harga tick yang sah; harga rujukan sebenar ditetapkan oleh Bursa). Pada 23 September, saham dibuka RM10.28 dan ditutup RM10.14 — penurunan 30 sen yang hampir sama dengan dividen. ID Rajah CHART-CH02-003 Syarikat Malayan Banking Berhad Simbol Bursa MAYBANK (1155) Bursa / Penyedia Bursa Malaysia (MYX) Timeframe 1D Tempoh 2026-08-03 hingga 2026-10-14 Indikator Volume; purata volume 20 hari Sumber data TradingView MCP Dijana oleh Python (matplotlib) — scripts/generate_charts.py Tarikh dijana 2026-10-17 Pelarasan Dilaraskan untuk pecahan saham dan terbitan bonus (split-adjusted, TradingView); dividen tunai dan sesetengah tindakan korporat lain TIDAK dilaraskan Objektif pembelajaran Menunjukkan penurunan harga mekanikal pada tarikh ex dividen dan sebab tarikh ex mesti disemak sebelum meletakkan stop atau membaca 'gap down'. Kaveat penting Data tidak dilaraskan untuk dividen (dilaraskan untuk pecahan saham sahaja). Harga rujukan sebenar pada tarikh ex ditetapkan oleh Bursa; RM10.13 hanyalah kiraan teori dan bukan harga tick yang sah. Dividen RM0.31 (RM0.26 tunai + RM0.05 boleh dilabur semula melalui DRP) disahkan daripada pengumuman korporat (rujukan ENT-09092026-00006) dan kalendar dividen TradingView. Satu contoh; bukan corak umum. "Gap down" itu tidak memerlukan analisis teknikal. Pemegang saham pada 22 September tidak kehilangan apa-apa: harga turun 30 sen, tetapi mereka layak menerima 31 sen. Membeli sehari sebelum tarikh ex "untuk dividen" biasanya hanya menukar harga kepada tunai, ditolak kos. Trader yang meletakkan stop pada

Seni Trading Saham Bursa Malaysia 38 RM10.20 sebelum tarikh ex pula akan terkeluar kerana pelarasan mekanikal, bukan kerana idea tradenya salah. Ingat juga bahawa order GTD dan GTC ditarik balik pada hari cum terakhir — masukkan semula selepas tarikh ex. Di bawah sistem satu peringkat, cukai atas keuntungan syarikat adalah muktamad dan dividen dikecualikan cukai di peringkat pemegang saham. Pengecualiannya: mulai tahun taksiran 2025, individu dikenakan cukai 2% ke atas pendapatan dividen tahunan yang melebihi RM100,000; hanya jumlah yang melebihi RM100,000 dikenakan cukai, dan beberapa jenis dividen dikecualikan [S-082], [S- 083]. Jika dividen tahunan anda menghampiri ambang itu, semak dengan LHDN atau perunding cukai. Indeks, peserta pasaran dan senarai Syariah Indeks. Setakat Oktober 2026, FBM KLCI mengandungi 30 syarikat terbesar yang layak [S-025]. Di bawah peraturan asas FTSE Russell versi 6.2 (September 2026), KLCI akan dikembangkan kepada 50 syarikat, manakala FBM70 menjadi FBM Mid Cap (50 syarikat) [S-026]. Fasa 1 dilaporkan berkuat kuasa pada 21 Disember 2026, dengan 20 komponen baharu pada separuh pemberat, dan Fasa 2 pada 21 Jun 2027 [S-029]. Pengembangan itu disahkan daripada dokumen primer; tarikh fasa disahkan daripada sumber sekunder sahaja. Akibatnya, carta KLCI sebelum dan selepas Disember 2026 bukan perbandingan yang setara. Semakan indeks biasa dibuat pada Jun dan Disember [S-025]. Siapa yang berdagang. Mulai 6 April 2026, Bursa mengklasifikasikan semula akaun nomini kepada runcit atau institusi [S-034], [S-035]. Di bawah asas baharu, penyertaan mengikut nilai dagangan pada 2025 ialah: institusi asing 31.05%, institusi tempatan 39.79% dan runcit 29.16%. Di bawah asas lama, angka runcit 2025 hanya 17.91% — jadi dakwaan "runcit cuma 20% pasaran" sudah lapuk. Institusi asing menjual bersih RM22.47 bilion pada 2025. Jangan bandingkan angka sebelum dan selepas April 2026 tanpa menyatakan asasnya. Senarai Syariah. Majlis Penasihat Syariah SC mengemas kini senarai sekuriti patuh Syariah pada Jumaat terakhir Mei dan November [S-032]. Bagi tahun kewangan berakhir pada atau selepas 31 Disember 2025, saringan menggunakan satu penanda aras aktiviti perniagaan 5% dan dua nisbah kewangan (tunai konvensional dan hutang berfaedah) masing-masing di bawah 33%; penanda aras 20% lama telah dimansuhkan [S-030], [S-031]. Perubahan status boleh mencetuskan jualan oleh dana Syariah — satu punca volume luar biasa yang sah.

Psikologi · Analisis · Sistem · Risiko 39 NOTA TRADER Kotak perbandingan — jualan singkat di Bursa (bukan untuk pemula). Bursa membenarkan Jualan Singkat Terkawal (RSS) dan Jualan Singkat Intrahari (IDSS), hanya bagi Sekuriti Diluluskan — 421 sekuriti setakat senarai yang berkuat kuasa 8 Julai 2026; senarai ini dikemas kini lebih kurang dua kali setahun [S-007], [S-006]. RSS memerlukan saham dipinjam terlebih dahulu; IDSS mesti ditutup pada hari yang sama dan tidak boleh melalui akaun margin [S-013], [S-014]. Kedua-duanya tertakluk pada peraturan at-tick: harga jual mesti pada atau melebihi tawaran terbaik, jadi penjual singkat tidak boleh "memukul bida". Kategori Proprietary Day Trader telah dimansuhkan pada 2 Oktober 2023 [S-015]. Buku ini menggunakan pendekatan beli sahaja (long- only). Menjual saham yang anda tidak miliki tanpa pinjaman akan gagal diserahkan dan dikenakan buying-in serta fi 1% [S-003].

Seni Trading Saham Bursa Malaysia 40 Instrumen berisiko lebih tinggi SEMAK RISIKO Kotak amaran — instrumen ini bukan "saham murah". Waran berstruktur (call, put, CBBC) — ke atas saham, sekumpulan saham, indeks atau ETF; tamat tempoh dalam 6 bulan hingga 5 tahun dan tidak bernilai selepas tamat tempoh. Leveraj membesarkan kerugian, dan pelabur mesti menandatangani penyata pendedahan risiko [S-036]. Had harganya ±30% bagi setiap sesi [S-014]. Waran 5 sen bergerak 0.5 sen setiap tick — satu tick ialah 10%. Waran syarikat — instrumen berbeza daripada waran berstruktur; jangan bandingkan kedua-duanya pada carta. Waran syarikat dikeluarkan oleh syarikat itu sendiri dan memberi hak, bukan kewajipan, untuk melanggan saham biasa baharu pada harga yang ditetapkan; tempoh matangnya sehingga 10 tahun, dan waran yang tidak dilaksanakan menjadi tidak bernilai selepas tarikh matang [S-084]. Waran berstruktur pula dikeluarkan oleh pihak ketiga (broker atau institusi kewangan yang layak) dan tidak menghasilkan saham baharu [S-085]. Terma setiap waran syarikat — harga laksana, nisbah dan tarikh matang — ada dalam dokumen terbitannya. Brokerage dan yuran penjelasan bagi waran, ETF dan REIT dikenakan SST 8% sejak 1 Oktober 2025 (sumber sekunder) [S-042], [S-043]. ETF berleveraj dan songsang — harga rujukan dan had harganya ditetapkan bagi setiap sesi [S-014]. Produk ini direka untuk pendedahan berganda atau terbalik, bukan untuk dipegang tanpa memahami mekanismenya. CFD — kontrak dengan pembekal CFD berlesen, bukan pemilikan saham, dan berleveraj; dikawal di bawah Garis Panduan SC mengenai Contracts for Difference (dikeluarkan 6 April 2018, disemak 14 Jun 2024) [S-048]. Niaga hadapan FKLI dan FCPO — kontrak niaga hadapan indeks FBM KLCI dan minyak sawit mentah di Bursa Malaysia Derivatives [S-049]. Ia menggunakan margin, jadi kerugian boleh melebihi wang yang didepositkan. Buku ini tidak mengajar penggunaan mana-mana instrumen di atas. Perlindungan pelabur: apa yang dilindungi, apa yang tidak Saham anda dipegang sebagai catatan dalam akaun CDS (Central Depository System) yang dibuka melalui broker [S-009]; kebanyakan akaun baharu melalui broker digital ialah akaun nomini [S-035]. Dana Pampasan Pasaran Modal (CMCF),

Psikologi · Analisis · Sistem · Risiko 41 wujud sejak 28 Disember 2012, membayar pampasan kepada pelabur individu apabila pengantara berlesen gagal kerana penipuan — dilaporkan sehingga RM100,000 [S-008], [S-046]. Dana Pampasan Bursa Depository meliputi kerugian daripada jenayah komputer, kecuaian depositori dan seumpamanya, sehingga RM100,000 setiap tuntutan [S-008]. SIDREC menyelesaikan pertikaian kewangan antara pelabur dan pengantara ahli. Tiada satu pun daripada ini melindungi anda daripada kerugian pasaran. Jika saham yang anda beli jatuh 40%, itu risiko anda sepenuhnya. Kesilapan Lazim KESILAPAN LAZIM Menganggap saham penny murah untuk didagangkan. Satu tick pada saham 30 sen ialah 1.67% — spread sahaja boleh memakan keuntungan. Membuat trade kecil yang kerap. Brokerage minimum menjadikan trade RM500 memerlukan kenaikan 4% hanya untuk pulang modal (MKI). Menyangka stop loss pasti dipadankan. Had dinamik boleh membuang order, dan kaunter nipis mungkin tiada pembeli. Membaca gap tarikh ex sebagai isyarat jual. Penurunan itu mekanikal; semak kalendar tindakan korporat. Menggunakan fakta lama. KLCI, saringan Syariah dan data penyertaan runcit semuanya berubah pada 2025–2026. Senarai Semak ☐ Saya tahu sama ada saham ini di Pasaran Utama atau ACE, dan berapa harga satu lot. ☐ Saya tahu saiz tick saham ini dan berapa peratus satu tick. ☐ Saya telah mengira kos pergi-balik dan harga pulang modal dengan kadar broker saya. ☐ Saya telah menyemak nilai dagangan harian dalam RM berbanding saiz posisi saya. ☐ Saya telah menyemak tarikh ex, tarikh keputusan suku tahunan dan pengumuman terbaharu. ☐ Saya faham bagaimana stop saya dilaksanakan dan apa yang berlaku jika ia tidak dipadankan.

Seni Trading Saham Bursa Malaysia 42 Uji Kefahaman 1. Saham A berharga RM0.995 dan saham B RM1.00. Berapakah satu tick bagi setiap saham dalam peratus, dan kenapa perbezaan ini penting? 2. Dengan MKI, kira kos satu belah bagi pembelian 3,000 unit saham pada RM1.20. 3. Tarikh kelayakan sesuatu dividen ialah hari Khamis. Bilakah tarikh ex dan hari cum terakhir (anggap tiada cuti umum)? Jika anda membeli pada tarikh ex, adakah anda layak? 4. Kenapa stop market yang dicetuskan pada kaunter nipis mungkin tidak dipadankan sepenuhnya? 5. Berdasarkan Rajah 2.6, kenapa penurunan Maybank pada 23 September 2026 tidak sepatutnya dibaca sebagai isyarat teknikal? Latihan 1. Dapatkan jadual yuran broker anda. Kira semula jadual kos pergi-balik bab ini (RM500, RM2,000, RM10,000, RM50,000) dengan kadar sebenar anda. 2. Pilih tiga saham dalam watchlist anda. Untuk setiap satu, catat harga, saiz tick, satu tick sebagai %, nilai dagangan harian anggaran dan tarikh keputusan suku tahunan seterusnya. 3. Buka pengumuman korporat Bursa untuk satu saham pilihan anda dan cari tindakan korporat terakhirnya. Kenal pasti tarikh ex dan lihat apa yang berlaku pada carta hari itu. Rumusan Peraturan Bursa membentuk setiap trade sebelum analisis bermula. Lot 100 unit boleh menjadikan saham mahal tidak boleh dibeli dalam had risiko akaun kecil. Saiz tick menjadikan satu tick bernilai 5% pada saham 10 sen tetapi 0.10% pada saham RM9.99. Harga buka dan tutup datang daripada lelongan, dan keutamaan harga-masa menentukan siapa yang dipadankan dahulu. Kos MKI menunjukkan trade RM500 memerlukan kenaikan 4% untuk pulang modal, manakala spread dan slippage menambah kos yang tidak dicetak. Had dinamik, halt dan kecairan nipis bermaksud stop loss tidak dijamin. Tarikh ex mencipta gap mekanikal, dan indeks, saringan Syariah serta statistik penyertaan telah berubah pada 2025–2026. Bab 3 akan menunjukkan bagaimana semua geseran ini boleh menjadikan analisis yang betul sebuah trade yang rugi.